Door Jan de Leeuw
Op maandag 23 februari speelden we met Sv De Kentering B een uitwedstrijd tegen de Grenslopers uit Goirle. We wonnen deze wedstrijd met 2,5 – 1,5 en schoven daardoor iets meer op richting de middenmoot van de stand in onze klasse.
Paul Willemen was redelijk snel klaar met zijn tegenstander. Hij kwam beter uit de opening: zijn tegenstander had een achtergebleven pion op c6, een dankbaar ‘target’ op de half open c-lijn. Paul wist met vaste hand zijn voordeel uit te buiten en het eerste punt te scoren.
Bart van den Berg en Ralf Duong kwamen met voordeel uit de opening. Ralf kon dat echter niet vasthouden door, zoals hij het zelf aangaf, een foute beslissing. Hij deed er alles aan (vooral tactisch) om een nederlaag te vermijden, maar het was niet te houden.
Zelf behaalde ik een regelmatige overwinning. In het vervolg zal ik de partij bespreken. Bart, aan bord een, was de partij goed begonnen, maar in het middenspel wisselden de kansen. Bart accepteerde het remiseaanbod van zijn tegenstander in het besef dat we daarmee de wedstrijd hadden gewonnen.
De loper als MVP
Velen van ons hebben ooit geleerd dat de intrinsieke waarde van de schaakstukken verschillend is. Die waarde zegt iets over de potentiële kracht in het schaakspel en wordt vaak uitgedrukt in cijfers: de pion staat voor 1, het paard en de loper voor 3, de toren voor 5 en de dame voor 9. De waarde van de koning is van een andere orde. Overall is die waarde ‘oneindig’ aangezien het verlies van de koning het einde van het spel betekent.
We hebben het dus over de potentiële kracht van de schaakstukken. In de praktijk, in concrete stellingen, kan een bepaald stuk door een bepaalde positie in het geheel van de stelling een grotere of kleinere waarde hebben. Wat dat laatste betreft: soms komt het voor dat een toren niet van zijn plaats af kan komen gezien de stelling, waardoor het stuk zijn potentieel niet kan realiseren. En andersom geldt ook: een loper kan vanwege de stelling hele belangrijke lijnen op het bord domineren en daardoor meer invloed uitoefenen op het verloop van de partij dan je op grond van zijn intrinsieke waarde zou mogen veronderstellen.
In de partij die ik speelde, was dat aan de hand. Mijn loper bestreek een hele diagonaal, had grote impact op het centrum en ook op de damevleugel van de tegenstander. De loper zorgde er mede voor dat mijn tegenstander zich niet goed kon ontwikkelen waardoor hij positioneel minder kwam te staan. Ook bij de tactische afwikkeling van de partij kon het stuk nog een rol spelen.
Als je de gehele partij overziet, kun je vaststellen dat deze loper het MVP was van deze partij. We kennen dat begrip MVP vooral als afkorting van de Most Valuable Player, zoals in het basketbal. De Most Valuable Player is de speler die wordt beschouwd als de meest waardevolle voor zijn of haar team, competitie of in een specifieke wedstrijd. Vaak krijgt een dergelijke speler een prijs uitgereikt. Het is een erkenning en waardering gebaseerd op prestaties die een doorslaggevende impact hebben gehad op het succes van het team. Vaak zijn het ‘complete spelers’ die een dergelijke prijs krijgen.
Bij het schaken zou je kunnen spreken van MVP, maar dan in de zin van Most Valuable Piece, het stuk dat de facto in een bepaalde stelling een grote impact heeft op de ontwikkeling en afloop van de partij, in ieder geval veel groter dan dat je zou mogen verwachten op grond van de intrinsieke waarde van het stuk. Bij de analyse van mijn partij van afgelopen maandag zal ik dat een paar keer toelichten.
Henk Renders (De Grenslopers) – Jan de Leeuw (De Kentering)
1. d4 d5. 2. Pf3 c5 3. c3 Pf6 4. h3 h6 5. Lf4 Lf5 6. Pd2 Dat maakt het lastiger om via Ld3 de zwarte loper te neutraliseren. Beter was daarom wellicht e3. 6… e6 7. e3 Pc6 8. a3 Le7 9. Lb5 0-0 10. Lxc6 Wit geeft vrijwillig het loperpaar op en brengt de loper op f5 in een min of meer onaantastbare positie. 10… bxc6. 11. 0-0 Db6 12. b3 Lh7 13. Ta2 De loper verhindert de toren om op b1 steun te geven aan de b-pion. Daardoor moet de toren eerst naar veld a2. De pionnenstructuur op de damevleugel is verzwakt en kwetsbaar. (Diagram 1)
13… a5 14. Dc1 cxd4 15. cxd4 c5 16. dxc5 Lxc5 17. Db2 Wit dreigt met Le5 veld f6 en g7 onder schot te nemen. Verder is er een directe tactische dreiging met Lxh6. Zwart moet met de loper terug naar veld e7. 17… Le7 18. Le5 Tfc8 19. Taa1 Tc2 Zwart kan met zijn toren binnendringen op de tweede rij doordat hij support heeft van de krachtige loper op h7. 20. Dd4 Dxd4 21. Lxd4 Pd7 22. Tfd1 Tac8 23. Kf1 f6 Met deze zet brengt zwart zijn krachtige centrum langzaam in beweging. Daar komt bij: het maakt de weg vrij voor de koning om op te rukken met het oog op het naderende eindspel. En het biedt de loper op f7 nog een tweede mogelijkheid om zich nadrukkelijk met het spel te bemoeien. 
24. Pe1 (Diagram 2) 24… T2c6 Hier miste ik een direct winnende voortzetting, namelijk 24… e5! 25. Pxc2 Lxc2 26. Lb2 Lxd1 27. Txd1 Tc2 28. Lc1 Pc5. Het vroeg serieus rekenwerk en ik kwam er niet helemaal uit. Daarom met Tc6 op ‘safe’.
25. Lb2 e5 26. Tac1 Kf7 27. Txc6 Txc6 28. Tc1 Txc1 29. Lxc1 Pc5
(Diagram 3)
De torens zijn van het bord. Zwart heeft nog steeds voordeel zeker vanwege het sterke centrum, het loperpaar, de gedrongen stelling van zwart, zijn beperkte actieradius (zo staat het ene paard bijna de gehele partij al ‘geparkeerd’ op veld d2). Bovendien we zien we dat de loper op h7 nog steeds een machtige positie inneemt en het centrale veld d3 onder controle houdt.
30. Lb2 Ke6 31. Lc3 Pa6 32. Ke2 Lxa3 33. f3 Om onbegrijpelijke redenen slaat wit niet de pion op a5. In de post mortem gaf mijn tegenstander aan dat hij bang was dat zijn loper opgesloten zou worden. 33… Lb4 34. Lxb4 Pxb4 35. e4 Pc6 36. Pd3 Kd6 37. Ke3 (Diagram 4)
De loper is nu afgesloten van de diagonaal richting b1. Een goede aanleiding om door d4 een andere diagonaal (g8 – a2) toegankelijk te maken voor de loper. Het stuk gaat een beslissende rol spelen bij het afwikkelen naar een gewonnen stelling. 37… d4+ 38. Ke2 Lg8 39. Pb2 Kc5 40. Pd3 Kb5 41. Kd1 Pb4 42. Pb2 Pa2 43. Pbc4 Kb4 44. Kc2 a4 45. bxa4 Lxc4 46. Pxc4 Kxc4 47. a5 Pb4+ 48. Kb2 Pa6 49. Kc2 Pc5. En wit gaf op. 0 – 1
Prachtig verslag, Jan, en een mooie partij!